Η φωτογραφία βασίζεται στο φως. Όμως το φως δεν είναι πάντα το ίδιο. Άλλοτε είναι ζεστό, άλλοτε ψυχρό, άλλοτε ουδέτερο. Η ανθρώπινη όραση προσαρμόζεται σχεδόν αυτόματα σε αυτές τις αλλαγές, όμως η κάμερα δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.
Πολλές φορές μια φωτογραφία μπορεί να φαίνεται υπερβολικά κίτρινη, μπλε ή ψυχρή σε σχέση με αυτό που έβλεπαν τα μάτια μας τη στιγμή της λήψης. Εκεί ακριβώς εμφανίζεται μια από τις βασικότερες ρυθμίσεις της φωτογραφικής μηχανής.
Πώς καταφέρνει λοιπόν η κάμερα να καταλάβει ποιο είναι πραγματικά το λευκό μέσα σε μια σκηνή; Και με ποιον τρόπο μπορούμε εμείς, ως φωτογράφοι, να ελέγξουμε αυτή τη διαδικασία ώστε τα χρώματα να αποδίδονται σωστά σε κάθε συνθήκη φωτισμού;
Το White Balance (ισορροπία λευκού) είναι η ρύθμιση της φωτογραφικής μηχανής που προσαρμόζει τα χρώματα μιας εικόνας ώστε το λευκό να αποδίδεται πραγματικά λευκό. Όταν το λευκό αποδίδεται σωστά, όλα τα υπόλοιπα χρώματα στη σκηνή εμφανίζονται με φυσικό τρόπο.
Κάθε πηγή φωτός έχει διαφορετική χρωματική απόχρωση. Για παράδειγμα, οι λάμπες πυρακτώσεως παράγουν θερμό, κιτρινωπό φως, ενώ ο ουρανός σε σκιά δημιουργεί πιο ψυχρό, μπλε φωτισμό. Η φωτογραφική μηχανή πρέπει να προσαρμόσει αυτή τη διαφορά ώστε να διατηρηθούν φυσικά χρώματα.
Το white balance βασίζεται στη θερμοκρασία χρώματος, η οποία μετριέται σε Kelvin (K). Η τιμή Kelvin περιγράφει την απόχρωση μιας πηγής φωτός.
Η ρύθμιση white balance ουσιαστικά αντισταθμίζει τη θερμοκρασία χρώματος της σκηνής για να αποδώσει ουδέτερα τα χρώματα.
Ο αισθητήρας της κάμερας καταγράφει το φως μέσω τριών βασικών καναλιών χρώματος:
Το white balance λειτουργεί εξισορροπώντας αυτά τα τρία κανάλια. Αν μια σκηνή έχει έντονο κίτρινο φωτισμό, η κάμερα θα αυξήσει το μπλε κανάλι ώστε να επαναφέρει ουδέτερο αποτέλεσμα.
Σε αντίθεση με το ανθρώπινο μάτι, το οποίο προσαρμόζεται αυτόματα σε διαφορετικές πηγές φωτός, η κάμερα χρειάζεται συγκεκριμένη ρύθμιση για να αποδώσει σωστά τα χρώματα.
Η θερμοκρασία χρώματος περιγράφει την απόχρωση του φωτός που εκπέμπει μια πηγή φωτισμού. Μετριέται σε βαθμούς Kelvin (K) και αποτελεί βασικό παράγοντα για τη σωστή ρύθμιση του white balance.
Εκτός από τη θερμοκρασία Kelvin, το white balance περιλαμβάνει και έναν δεύτερο άξονα διόρθωσης: το Tint.
Ο άξονας αυτός διορθώνει μετατοπίσεις μεταξύ:
Η ανάγκη για αυτή τη διόρθωση προκύπτει επειδή πολλές πηγές φωτός δεν μεταβάλλουν μόνο τη θερμοκρασία αλλά και την ισορροπία μεταξύ των φασματικών συνιστωσών.
Για αυτό τα περισσότερα προγράμματα επεξεργασίας εικόνας διαθέτουν δύο ξεχωριστές ρυθμίσεις:
Στη φωτογραφία, η κλίμακα Kelvin χρησιμοποιείται για να περιγράψει το αν το φως είναι θερμό ή ψυχρό.
Το ανθρώπινο μάτι αντιλαμβάνεται συνήθως το θερμό φως ως πιο “φιλικό” και το ψυχρό φως ως πιο “ουδέτερο” ή “κλινικό”. Στη φωτογραφία όμως, η σωστή ισορροπία εξαρτάται από τη σκηνή και το αποτέλεσμα που θέλουμε.
| Πηγή φωτός | Θερμοκρασία χρώματος (Kelvin) | Χαρακτηριστικό χρώμα |
|---|---|---|
| Κερί | 1500 – 2000K | Πολύ θερμό, πορτοκαλί |
| Λάμπα πυρακτώσεως | 2700 – 3200K | Θερμό, κιτρινωπό |
| Λάμπα Φθορισμού | 4000 – 4500K | Ουδέτερο προς ψυχρό |
| Ηλιοφάνεια | 5200 – 5600K | Ουδέτερο φυσικό φως |
| Συννεφιά | 6000 – 6500K | Ελαφρώς ψυχρό |
| Σκιά / μπλε ουρανός | 7000 – 9000K | Ψυχρό, μπλε |
Οι περισσότερες φωτογραφικές μηχανές διαθέτουν προκαθορισμένες λειτουργίες white balance. Αυτές έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσαρμόζουν αυτόματα τη θερμοκρασία χρώματος ανάλογα με το περιβάλλον φωτισμού.
| Mode | Ενδεικτική θερμοκρασία | Χρήση |
|---|---|---|
| Auto White Balance (AWB) | Μεταβλητή | Η κάμερα υπολογίζει αυτόματα το white balance |
| Daylight | 5200K | Καθαρό φως ημέρας |
| Cloudy | 6000K | Συννεφιασμένες συνθήκες |
| Shade | 7000K | Σκιά ή έντονα μπλε περιβάλλον |
| Tungsten | 3200K | Λάμπες πυρακτώσεως |
| Fluorescent | 4000K | Φωτισμός φθορισμού |
| Flash | 5500K | Χρήση flash |
Κάθε mode αντισταθμίζει το χρώμα της αντίστοιχης πηγής φωτός ώστε η εικόνα να παραμένει χρωματικά ισορροπημένη.
Η επιλογή του σωστού white balance εξαρτάται από το περιβάλλον φωτισμού στο οποίο φωτογραφίζεις. Παρακάτω φαίνονται ενδεικτικές ρυθμίσεις που χρησιμοποιούνται συχνά στην πράξη.
| Συνθήκη φωτισμού | Προτεινόμενο White Balance | Ενδεικτικά Kelvin |
|---|---|---|
| Ηλιοφάνεια | Daylight | 5200 – 5600K |
| Συννεφιά | Cloudy | 6000 – 6500K |
| Σκιά | Shade | 7000 – 8000K |
| Εσωτερικός φωτισμός (λάμπες) | Tungsten | 3000 – 3200K |
| Φθορισμού | Fluorescent | 4000 – 4500K |
| Μικτός φωτισμός | Manual / Custom | Μεταβλητό |
Στην πράξη, πολλοί φωτογράφοι χρησιμοποιούν Auto White Balance για γρήγορη λήψη, αλλά προτιμούν manual Kelvin ή custom white balance όταν οι συνθήκες φωτισμού είναι δύσκολες ή όταν χρειάζεται απόλυτη χρωματική ακρίβεια.
Το Auto White Balance δεν είναι μία απλή ρύθμιση αλλά ένα σύνολο αλγορίθμων που προσπαθούν να εκτιμήσουν ποια είναι η ουδέτερη χρωματική αναφορά μέσα στη σκηνή.
Gray World Assumption
Ο αλγόριθμος υποθέτει ότι ο μέσος όρος όλων των χρωμάτων στη σκηνή πρέπει να είναι ουδέτερο γκρι. Με βάση αυτή την υπόθεση προσαρμόζει την ισορροπία των καναλιών RGB.
White Patch Method
Αναζητεί το πιο φωτεινό σημείο της εικόνας και θεωρεί ότι αυτό είναι λευκό. Στη συνέχεια προσαρμόζει τα χρώματα ώστε αυτό το σημείο να γίνει ουδέτερο.
Scene Recognition / AI AWB
Σύγχρονες κάμερες χρησιμοποιούν βάσεις δεδομένων σκηνών και μηχανική μάθηση για να αναγνωρίζουν περιβάλλοντα όπως:
και να προσαρμόζουν αντίστοιχα το white balance.
Σε σκηνές με έντονο κυρίαρχο χρώμα (π.χ. ηλιοβασίλεμα ή θεατρικό φωτισμό) αυτοί οι αλγόριθμοι μπορεί να δώσουν λανθασμένο αποτέλεσμα.
Παρότι τα περισσότερα σύγχρονα συστήματα Auto White Balance (AWB) λειτουργούν αρκετά αξιόπιστα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η χειροκίνητη ρύθμιση προσφέρει πιο ακριβές αποτέλεσμα. Το manual white balance επιτρέπει στον φωτογράφο να ελέγχει άμεσα τη θερμοκρασία χρώματος και να διατηρεί σταθερή χρωματική απόδοση σε όλη τη φωτογράφιση.
Η χειροκίνητη ρύθμιση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν:
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η χρήση συγκεκριμένης τιμής Kelvin ή custom white balance εξασφαλίζει πιο σταθερά αποτελέσματα.
Ένας από τους πιο αξιόπιστους τρόπους ρύθμισης του white balance είναι η χρήση gray card (18% gray) ή λευκής κάρτας.
Η διαδικασία είναι απλή:
Η γκρι κάρτα προτιμάται συχνά επειδή αντανακλά το φως ουδέτερα, χωρίς να επηρεάζεται από χρωματικές αποχρώσεις.
Οι περισσότερες DSLR και mirrorless κάμερες επιτρέπουν την αποθήκευση custom white balance. Η διαδικασία συνήθως περιλαμβάνει:
Με αυτό τον τρόπο η κάμερα χρησιμοποιεί αυτή την αναφορά για να υπολογίζει σωστά τα χρώματα στις επόμενες λήψεις.
Η μορφή αρχείου στην οποία φωτογραφίζεις επηρεάζει σημαντικά το πόσο εύκολα μπορεί να διορθωθεί το white balance.
Τα αρχεία RAW περιέχουν τα πλήρη δεδομένα που καταγράφει ο αισθητήρας της κάμερας. Σε αντίθεση με τα JPEG, το white balance δεν εφαρμόζεται μόνιμα στο αρχείο αλλά αποθηκεύεται ως μεταδεδομένο.
Αυτό προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα:
Για αυτόν τον λόγο, πολλοί φωτογράφοι επιλέγουν RAW όταν η χρωματική ακρίβεια είναι σημαντική.
Σε προγράμματα επεξεργασίας όπως Lightroom, Capture One ή Adobe Camera Raw, το white balance μπορεί να διορθωθεί εύκολα.
Οι βασικές ρυθμίσεις που χρησιμοποιούνται είναι:
Η χρήση του eyedropper tool πάνω σε ουδέτερο σημείο της εικόνας (γκρι ή λευκό) μπορεί να υπολογίσει αυτόματα σωστό white balance.
Παρότι η ρύθμιση του white balance είναι σχετικά απλή, υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις όπου μπορεί να προκύψουν χρωματικά προβλήματα.
Λάθος AWB σε δύσκολες σκηνές
Το Auto White Balance βασίζεται σε αλγορίθμους που προσπαθούν να εντοπίσουν ουδέτερα χρώματα μέσα στη σκηνή. Σε περιβάλλοντα με έντονη χρωματική κυριαρχία, όπως:
η κάμερα μπορεί να υπολογίσει λάθος την ισορροπία χρωμάτων.
Ένα από τα πιο δύσκολα σενάρια είναι ο μικτός φωτισμός, όπου υπάρχουν διαφορετικές πηγές φωτός με διαφορετική θερμοκρασία.
Παραδείγματα:
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένα μόνο white balance δεν μπορεί να διορθώσει πλήρως όλη τη σκηνή.
Η επιλογή λάθος τιμής Kelvin μπορεί να δημιουργήσει έντονη χρωματική απόκλιση:
Η σωστή επιλογή εξαρτάται από την πραγματική θερμοκρασία χρώματος της σκηνής.
Η κατανόηση του white balance αποτελεί βασικό στοιχείο για την ακριβή απόδοση χρωμάτων στη φωτογραφία. Η σωστή ρύθμιση επιτρέπει στις εικόνες να αντικατοπτρίζουν πιο πιστά τις συνθήκες φωτισμού της σκηνής και να διατηρούν φυσικό αποτέλεσμα.
Στις περισσότερες καθημερινές συνθήκες, το Auto White Balance μπορεί να αποδώσει ικανοποιητικά αποτελέσματα. Ωστόσο, σε πιο απαιτητικά περιβάλλοντα ή όταν η χρωματική ακρίβεια είναι κρίσιμη, η χρήση manual Kelvin ή custom white balance προσφέρει μεγαλύτερο έλεγχο.
Η σωστή κατανόηση αυτής της ρύθμισης επιτρέπει στον φωτογράφο να ελέγχει καλύτερα το τελικό αποτέλεσμα και να προσαρμόζεται αποτελεσματικά σε κάθε τύπο φωτισμού.
Πηγές
Cambridge in Colour – Color Temperature
